ABD’de Donald Trump’ın, federal hükümetin dış yardım ve kalkınma programlarını yürüten USAID’i lağvetmesinin ardından Avrupalı devletler de benzer bir yönelime girdi. 2026 bütçeleri, Ukrayna ve savunma harcamalarını merkeze aldı; Afrika ve Orta Doğu’daki sağlık, açlık ve yoksullukla mücadele programlarında ciddi kesintilere gitti.
Trump yönetimi 2025’te USAID’i kapatarak insani yardım sorumluluğunu açık biçimde diğer ülkelere devretti. Bu adımın ardından Avrupa başkentlerinde de öncelikler hızla değişti. İngiltere yılın başında yardım bütçesini kıstı; yılın ilerleyen aylarında Fransa, Almanya ve İsveç savunma harcamalarını artırırken insani yardımlarda kesintiye gitti. Ortaya çıkan tablo, küresel yoksulluğun ve açlığın artık ikincil bir mesele olarak görüldüğünü gösteriyor.
İSVEÇ: UKRAYNA ÖNCELİĞİ, AFRİKA’YA VEDA
İsveç hükümeti Haziran 2025’te, kalkınma yardımı bütçesinden yaklaşık 1,7 milyar İsveç kronunu (187 milyon ABD doları) Ukrayna ve küresel insani operasyonlara aktardı. Ancak bu “yeniden önceliklendirme”, Afrika ve Latin Amerika’daki programların tasfiyesi anlamına geldi.
8 Aralık’ta yapılan açıklamada, 2026’da Ukrayna’ya en az 10 milyar İsveç kronu (1,1 milyar ABD doları) aktarabilmek için Zimbabve, Tanzanya, Mozambik, Liberya ve Bolivya’ya yönelik kalkınma yardımlarının aşamalı olarak sonlandırılacağı duyuruldu. Bu karar doğrultusunda Bolivya, Liberya ve Zimbabve’deki İsveç büyükelçilikleri kapatılacak. Diplomatik ilişkiler ise komşu ülkeler üzerinden yürütülecek.
ALMANYA: ASKERİ HARCAMALAR ARTIYOR, KÜRESEL YARDIMLAR DARALIYOR
Almanya Parlamentosu, 28 Kasım 2025’te 2026 yılı için 524,5 milyar avroluk federal bütçeyi onayladı. Federal Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Bakanlığı’na (BMZ) ayrılan pay 10,05 milyar avroda kaldı; bu rakam 2025’e kıyasla 251 milyon avro daha düşük.
Dışişleri Bakanlığı bütçesi artarken, insani yardımlardaki 23 milyon avroluk artış, bir önceki yıl yapılan 1,3 milyar avroluk kesintiyi telafi etmeye yetmedi. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü’ne (SIPRI) göre Almanya, 2022’den bu yana askeri harcamalarını istikrarlı biçimde artırıyor. Buna karşın Orta Doğu, Afrika ve Latin Amerika’ya yönelik insani yardımlar geriliyor.
Berlin merkezli İnsani Yardım Merkezi Direktörü Ralf Südhoff, Almanya’nın politika değişimini şöyle özetliyor: “Almanya 2025’te Latin Amerika’dan aşamalı olarak çekilmeye başladı, Asya’daki faaliyetlerini azalttı ve artık Avrupa’yı etkileyen krizlere odaklanmak istediğini açıkça söylüyor.”
2026 için öngörülen 1,05 milyar avroluk insani yardım bütçesi, bir önceki yılın yarısından bile az.
İNGİLTERE: SAVUNMA İÇİN KÜRESEL SAĞLIKTAN KESİNTİ
İngiltere de savunma harcamalarını finanse etmek için küresel yardım fonlarını budayan ülkeler arasında. 11 Kasım 2025’te Küresel Fon’a 850 milyon sterlin bağış yapacağını açıkladı. Bu rakam, 2022’deki taahhüde göre yüzde 15 daha düşük.
Uluslararası Kalkınma Komitesi Başkanı Sarah Champion, bu kesintiyi “kısa vadeli ve vizyonsuz” olarak nitelendirdi: “Daha düşük bir taahhüt, küresel enflasyon koşullarında gerçek değerini daha da yitiriyor. Oysa Küresel Fon’a yapılan her yatırım, hem küresel hastalıklarla mücadelede hem de ülke içi sağlık güvenliğinde olağanüstü geri dönüş sağlıyor.”
NORVEÇ: UKRAYNA’YA DAHA FAZLA, AFRİKA’YA DAHA AZ
Norveç, Ukrayna’ya sağladığı sivil yardımı 2,5 milyar kron artırarak toplam yardım bütçesinin dörtte birine çıkardı. Ancak bu artışın bedeli Afrika’ya yapılan yardımlardan kesildi. Afrika bütçesindeki 355 milyon kronluk kesinti, sivil toplum kuruluşlarının tepkisini çekti.
FRANSA VE POLONYA: SİLAHLANMA REKORU, YARDIMDA SERT KESİNTİ
Fransa, 2026 bütçesinde insani yardımları 700 milyon avro azalttı. Gıda yardımı başta olmak üzere insani destekler yüzde 60 oranında kesildi. Aynı bütçede savunma harcamaları ise 6,7 milyar avro artırıldı.
Polonya’da ise Ukrayna savaşı sonrası askeri harcamalar hızla yükseldi. SIPRI verilerine göre savunma harcamalarının GSYİH’ye oranı 2022’de yüzde 2,2 iken 2024’te yüzde 4,2’ye çıktı. 2026 bütçesinde savunmaya ayrılan 46,9 milyar avro ile yeni bir rekor kırıldı. Polonya Maliye Bakanı Andrzej Domański, güvenliği “mutlak öncelik” ilan ederek bu artışı savundu.
İNSANİ YARDIMIN KIRILGANLIĞI DAHA DA DERİNLEŞİYOR
Önce Trump’ın USAID’i tasfiye etmesi, ardından Avrupa’nın savunma ve Ukrayna odaklı bütçelere yönelmesi, devlet merkezli insani yardım sisteminin ne kadar kırılgan olduğunu bir kez daha ortaya koydu.
Save the Children International Genel Müdürü Inger Ashing, derneğin resmi sitesinde yayımlanan yazısında, ani kesintilerin hayati programları tehdit ettiğini vurguluyor: “Artan çatışmalar, yerinden edilme ve açlık ortamında bu kesintiler, hayat kurtaran programların ölçeğini küçültüyor.”
Save the Children Mozambik Direktörü Ilaria Manunza ise “Her kesinti, özellikle eğitim ve çocuk koruma alanlarında uzun vadeli gerileme riskini büyütüyor. Bu eğilim sürerse, son on yıldaki kazanımlar tersine dönebilir” diyerek uyarıda bulunuyor.
Source: ANF News
