Önce Sêwêreg, ardından Mereş’te okullarda yaşanan şiddet olayları, çocuk hakları ve toplumsal yapı tartışmalarını yeniden gündeme taşıdı. İnsan Hakları Derneği (İHD) Amed Şube yöneticisi ve Çocuk Hakları Komisyonu üyesi Eylem Kaya ve Sosyal Politika Uzmanı Dilan Deniz Doğar, sorunun yalnızca okul içi bir mesele olmadığını, çok daha derin ve yapısal bir krize işaret ettiğini ortaya koyuyor.
‘ŞİDDET, ÇOCUK HAKLARI AÇISINDAN ÇOK CİDDİ BİR İHLAL’
İHD Amed Şubesi Çocuk Hakları Komisyonu üyesi Eylem Kaya, okullarda artan şiddetin çocuk hakları açısından “çok çok ciddi bir hak ihlali” olduğunu belirterek, okulun yalnızca akademik bilgi edinilen bir yer olmadığını vurguladı: “Okul çocukların sadece akademik bir bilgi edindiği bir yer olmamalı. Aynı zamanda güven içinde gelişebilecekleri, sosyalleşebilecekleri ve kendilerini ifade edebilecekleri bir yaşam alanı.”
Şiddetin çocukların güven duygusunu zedelediğini ve gelişimlerini doğrudan etkilediğini ifade eden Eylem Kaya, bu durumun bireysel davranışlarla açıklanamayacağını söyledi: “Artan bu şiddet olayları aynı zamanda toplumdaki eşitsizliklerin, kutuplaşmanın, yoksulluğun ve şiddetin normalleştirilmesinin bir sonucu.” Kaya’ya göre çocuklar yaşadıkları toplumsal ortamdan bağımsız değil:“Çocuklar sadece okulda değil, sosyal hayatlarında ve aile içinde de şiddetsiz iletişime maruz kalmıyor. Sürekli şiddetle karşı karşıya kalıyorlar.”
BİRDEN FAZLA HAK İHLALİ: YAŞAM, EĞİTİM VE GÜVENLİK
Eylem Kaya, okul içi şiddetin birden fazla temel hakkın ihlali anlamına geldiğini belirtti: “Öncelikle çocukların yaşam hakkı ve güvenlik hakları ihlal ediliyor. Eğitim aldıkları ortamda fiziksel ya da psikolojik şiddet tehdidi kesinlikle kabul edilemez.” Eğitim hakkının da doğrudan etkilendiğini ifade eden Kaya, güvensiz ortamın çocukların okulla bağını kopardığını söyledi:“Şiddetin yaygın olduğu okullarda çocuklar okula gitmekten korkuyor. Aileler göndermekten çekiniyor.” Özellikle kız çocuklarının bu süreçten daha fazla etkilendiğine dikkat çeken Eylem Kaya, ailelerin güvenlik kaygısıyla çocuklarını okuldan uzaklaştırabildiğini aktardı.
‘OKULLAR HAPİSHANEYE DÖNÜŞTÜRÜLMEMELİ’
Şiddet olaylarının çözüm tartışmalarında yalnızca güvenlik önlemlerine odaklanılmasını eleştiren Eylem Kaya, şu uyarıda bulundu: “Okullar kesinlikle bu meseleler sebep gösterilerek hapishanelere dönüşmemeli.” Kaya’ya göre çözüm; aile, öğretmen, rehberlik servisleri ve okul yönetiminin birlikte hareket ettiği bütünlüklü bir yaklaşımda yatıyor: “Çocuklara şiddetsiz dilin aktarılması gerekiyor.” Psikolojik destek mekanizmalarının güçlendirilmesi gerektiğini vurgulayan Eylem Kaya, her okulda yeterli sayıda psikolojik danışman ve sosyal hizmet uzmanı bulunmasının önemine dikkat çekti.
‘BU ÇOK AĞIR BİR KRİZ, ACİL VE SİSTEMLİ ADIMLAR ŞART’
Eylem Kaya, mevcut durumu “çok ağır bir kriz” olarak tanımlayarak, çözümün hak temelli politikalarla mümkün olacağını ifade etti: “Devletin ve yerel kurumların okullara sadece güvenlik tedbiriyle değil, hak temelli bir çocuk politikasıyla yaklaşması gerekiyor.” Demokratik ve kapsayıcı okul ortamlarının önemine işaret eden Kaya, eşitsizliğin de şiddeti besleyen bir unsur olduğunu belirtti: “Ekonomik durumu daha iyi olan çocuklara farklı imkanlar sağlanırken yoksul çocuklara farklı yaklaşılması şiddeti doğuruyor.”
ÖNLEYİCİ MEKANİZMALAR
Eylem Kaya, önleyici politikaların önemine özellikle vurgu yaptı: “Şiddet ortaya çıktıktan sonra müdahale etmek yerine, önleyici mekanizmaları güçlendirmek çok daha etkili.” Bu kapsamda erken uyarı sistemleri, çocukların kendilerini ifade edebileceği mekanizmalar ve duygusal beceri eğitimlerinin yaygınlaştırılması gerektiğini söyledi: “Empati, öfke yönetimi ve iletişim becerileri öğretilebilir ve eğitim sisteminin vazgeçilmez bir parçası olmalı.”
Eylem Kaya ayrıca müfredat eleştirisinde bulunarak, çocukların ihtiyaç duyduğu beceriler yerine farklı içeriklerin öne çıkarıldığını ifade etti.
‘ŞİDDET BUZDAĞININ GÖRÜNEN KISMI’
Dilan Deniz Doğar ise şiddetin daha geniş bir yapısal bağlamda ele alınması gerektiği vurguladı.“Bugün okullarda bir çocuğun elindeki silahı konuşurken aslında buzdağının sadece görünen kısmına odaklanıyoruz.” Dilan Deniz Doğar’a göre bu durum, münferit olaylardan ziyade yapısal bir krizin sonucu: “Karşımızdaki manzara; mali, sosyolojik ve politik süreçlerin birbirini beslediği bir ‘yapısal şiddet’ sarmalıdır.”
‘TOPLUM BİR ANOMİ SÜRECİNDEN GEÇİYOR’
Dilan Deniz Doğar, Türkiye’de yoksullaşma, sosyal politikaların zayıflaması ve adalete olan güvenin kaybının şiddeti beslediğini ifade ederek “Toplum; etik ve moral pusulasını kaybettiği bir ‘anomi’ sürecinden geçmektedir.” Şiddetin bu ortamda politik bir olguya dönüştüğünü belirten Dilan Deniz Doğar, önleyici politikaların da siyasi tercihlerle doğrudan ilişkili olduğunu vurguladı.
DEVLET, AİLE VE ERİLLİK ÜÇGENİ
Dilan Deniz Doğar, şiddetin, devletin “cezalandırıcı baba” rolü, ataerkil ve mülkiyetçi aile yapısı, “Zehirli erillik” gibi üç temel yapı üzerinden yeniden üretildiğini savundu: “Okul koridorlarındaki güç savaşı, erkek çocuğa yüklenen ‘hükmetme’ misyonunun bir ürünüdür.”
Dilan Deniz Doğar, liyakatsizlik ve kayırmacılığın şiddeti normalleştirdiğini ifade ederek: “Cezasızlık, bir hata değil; denetim mekanizmalarının zayıflatılmasının sonucudur.” Bu durumun toplumda adalet duygusunu zedelediği ve şiddeti bir iktidar aracı haline getirdiği belirtti.
“ÇÖZÜM POLİSİYE DEĞİL, HAK TEMELLİ OLMALI”
Dilan Deniz Doğar, çözümün güvenlik önlemlerinde değil, yapısal dönüşümde olduğunu vurguladı: “Meseleyi okul kapılarına X-Ray cihazı koyarak çözemeyiz”.
“Şiddeti sokakta çocuklar başlatmadı. Biz yetişkinler hangi iklimi yaratırsak, çocuklar o havayı soluyor” tespitinde bulunan Dilan Deniz Doğar’ın çözüm önerileri arasında çocuk odaklı bütçeleme, sosyal hizmet sistemlerinin güçlendirilmesi ve sivil toplumun etkin rol alması yer aldı.
Source: ANF News
