Arîn, Avesta, Nesrîn, Rûken, Leyla, Vîyan, Dîcle ve binlerce kadın… Her biri, topraklarını ve halkını korunmak için canını tereddüt etmeden feda etti. BAAS rejiminin baskıları altında yıllarca var olmak ve sesini duyurmak için mücadele eden kadınlar, bugün Kürdistan ve dünyaya örnek oldu, kendi devrimlerini gerçekleştirdi. Bu yüzden Rojava Devrimi, “Kadın Devrimi” olarak tanındı ve yaşamın her alanına kök saldı.
Bu devrim, binlerce yıllık patriyarkal, devletçi ve sömürgeci sistemlere karşı en derin meydan okumalardan biri haline geldi. Kadın özgürlüğü, devrimin merkezine yerleştirildi ve toplumsal dönüşümün anahtarı olarak görüldü. Bu politika, savunma, siyaset, ekonomi, eğitim ve ekolojiyi kadın mücadelesiyle ördü. Kadınlar, karar verici ve yol gösterici bir özne haline geldi.
YXG’DE İLK ÖRGÜTLENME
Suriye’de 2011 yılında iç savaşın başlamasıyla birlikte Kürt kadınlar hem BAAS rejimi hem de cihatçı gruplara karşı direnişe geçti. 2011-2012 döneminde YXG (Yekîneyên Xweparastina Gel-Halk Özsavunma Birlikleri) içinde yer alan kadınlar, kısa sürede özerk örgütlenmeye yöneldi.
YXG’ye katılan kadın savaşçılar ve siyasetçiler, devrimin temel taşlarını döşedi. Mahalle komünlerinden ekonomi kooperatiflerine, eğitim çalışmalarından savunma birimlerine kadar her alanda aktif rol aldı. Bir yandan silahlı mücadele yürütürken, diğer yandan yaşamı ördü.
KADIN ORDULAŞMASI
YPJ (Yekîneyên Parastina Jin-Kadın Savunma Birlikleri), 4 Nisan 2013’te resmen kuruldu. Bu tarih, Önder Apo’nun doğum günüyle köklü bir bağ taşıyordu.
Önder Apo, 7 Haziran 2013 tarihli bir görüşmesinde bu noktaya ilişkin şu değerlendirmeyi yapmıştı: “Bizim devrimimiz, aynı zamanda kadın devrimidir. Kadının köleliğini aştıracağız. Bu bir sınıf devrimi değil. Kadın devrimi öncü devrimdir. Kadınların durumu korkunçtur. İşsizdirler. Kadınlar işsizlik yüzünden başka yerlere gidiyorlar. Kendinizi yeniden yaratacaksınız. Kadın özgür ve cesur olmalı. Kadın yaşam dışı bırakılmış. Kadını ezersen, kuluçka makinasıymış gibi ezersen, egemen olursun tabii. Neolitik toplumun bir yansımasıdır. Kadını bu duruma getiren erkek aşağılıktır.”
İLK KADIN TABURU
Efrîn’in Cindirêsê bölgesinde, “Şehit Ruken Taburu” adıyla ilk tabur kuruldu. Daha önce karma yapılarda yer alan kadın savaşçılar, YPJ’ye geçti. Her kanton ve mahallede taburlar kuruldu. YPJ, salt askeri bir güç olmanın ötesinde, patriyarkal zihniyete karşı ideolojik ve örgütsel bir mücadele aracıydı. Kendi askeri akademilerini, komuta yapılarını ve karar alma mekanizmalarını oluşturdu. Komutanlar arasında Nesrîn Abdullah ve Rojda Felat gibi isimler öne çıktı.
YPJ, kadının bedeni ve iradesi üzerindeki her türlü tahakküme karşı öz savunma anlayışını benimsedi. Bu yapı, devrimin kadın mücadelesiyle nasıl iç içe geçtiğinin somut örneğiydi.
SAVAŞIN SEYRİNİ DEĞİŞTİREN EYLEM
Mücadelede çok sayıda kadın şehit düştü. En sembolik isimlerden biri olan Arîn Mîrkan, 2014’teki Kobanê kuşatması sırasında Miştenur Tepesi’nde DAİŞ’e karşı savaştı. Son mermisine kadar direndi ve gerçekleştirdiği fedai eylemle savaşın seyrini değiştirdi. Zafere gidilen yolu açtı.
Aynı şekilde, Türk devleti ve ona bağlı çetelerin 2018 yılında Efrîn’e yönelik işgal saldırıları sırasında YPJ komutanı Avesta Xabûr (Zelîxe Hemo) da fedai eylem gerçekleştirdi. Bêrîvan, Silava, Ruken ve onlarca kadın ise Nusra Cephesi’nden DAİŞ’e ve Türk devletine karşı mücadelede canlarını siper etti.
TOPLUMSAL ALANDA İNŞA
Devrimin gerçekleştirilmesiyle birlikte kadınlar, toplumsal alanı da yeniden inşa etti. Bunların başında Mala Jin (Kadın Evleri) geliyor. İlk olarak Qamişlo’da açılan Mala Jin, bugün Rojava’da 50’den fazla merkeze ulaştı. Kadına yönelik şiddet, zorla evlilik, miras ve aile sorunlarında arabuluculuk yapan, kadınların sesi olan bu kurumlar; barış meclisleri, eğitim komiteleri ve adalet mekanizmalarıyla çalışıyor. Kadınlar, burada hem destek görüyor hem de kendi sorunlarını çözme iradesini geliştiriyor.
KOLEKTİF YAŞAM
Öte yandan, ekonomide kadın kooperatifleri yaygınlaştı. Tarım, tekstil ve gıda üretimi gibi alanlarda kolektif ekonomi oluşturuldu.
Eğitim alanında “Jineoloji” (Kadın Bilimi) akademileri açıldı. Kadınlar, tarihi, toplumu ve bilimi kendi perspektiflerinden yeniden ele aldı. Savunma alanında ise YPJ’nin yanı sıra kadın Asayiş birimleri oluşturuldu.
ERKEKLERİN GİREMEDİĞİ TEK KÖY: JİNWAR
Bu kurumların en somut ve ilham verici örneği kuşkusuz Jinwar (Kadınlar Köyü). Jinwar, Hesekê kentine bağlı Dirbêsiyê ilçesinin batısında yer alıyor.
Jinwar projesi, 2016-2017 kışında Kuzey Suriye’deki ilgili kuruluşlarla yapılan tartışma ve görüşmelerin ardından hayata geçirildi. 10 Mart 2017’de köyün temelleri kadınlar tarafından atıldı. 25 Kasım 2018’de, (Kadına Yönelik Şiddete Karşı Uluslararası Mücadele Günü) kadınlara kapılarını açan köyün en temel özelliği, sakinlerinin tamamının kadınlardan oluşmasıdır.
Köyün çevresinde tarihi Gebz Tepesi ile Kerkend, Herba, Etîşan ve Qeyrawan köyleri bulunuyor. Tarım için verimli araziye sahip olması, köyün bu bölgede kurulmasının başlıca nedenlerinden biri oldu. Köyde yaşayan kadınlar, erkek egemen sistem mağdurları ile eşlerini kaybetmiş kadınlardan oluşuyor. Köyü yalnızca aileler ziyaret edebiliyor; erkeklerin ise köyde kalmasına izin verilmiyor.
Köyde okul, fırın, doğal sağlık merkezi (ŞîfaJin), Jinwar Akademisi, küçük bir dükkan ve bahçeler bulunuyor. Evler, kadınların kolektif emekleriyle inşa edildi. Ekolojik tarım, hayvancılık ve kolektif ekonomi temel alındı.
YPJ’Yİ TASFİYE POLİTİKASI
Rojava’da yaşamın her alanında aktif rol oynayan kadın kazanımları, Aralık 2024’te Heyet Tahrir El Şam (HTŞ) ve 12 farklı çete grubunun BAAS rejimini devirerek yönetimi ele geçirmesiyle yeni tehditlerle karşı karşıya kaldı. El Kaide kökenli yeni Suriye rejimi, kapsamlı bir tasfiye politikası izliyor ve özellikle YPJ’yi hedef alıyor.
Türk devleti, ABD ve İngiltere gibi sömürgeci devletlerin desteğiyle bu politikayı sürdüren HTŞ rejimi, 29 Ocak’ta yapılan entegrasyon anlaşmasına rağmen YPJ’yi askeri bir güç olarak kabul etmiyor. Anlaşma gereği, üç tugaydan oluşacak Kürt güçlerinin 60’ıncı Tümen bünyesinde faaliyet yürütmesi öngörülüyor. Ancak anlaşmanın üzerinden neredeyse beş ay geçmesine rağmen rejim, YPJ’nin statüsünü tartışmaya açarak yalnızca İç Güvenlik Güçleri (Asayiş) bünyesinde yer almasını dayatıyor.
Buna karşın YPJ ise geri adım atmıyor; hem Rojava’da hem de dünyanın birçok yerinde destek kampanyaları yürütüyor. Bugün YPJ’nin “kadın ordusu” olarak kabul edilmemesi, 1990’lı yıllarda Kürdistan’da silahlı mücadele içinde yer alan kadın özgürlükçü hattın tasfiye edilmesi anlamına geliyor.
EŞBAŞKANLIK SİSTEMİ
Bakurê Kurdistan’da yerelden genele uygulanan eşbaşkanlık sistemi, Rojava’da da hayata geçirildi. Bu sistem, Bölgede “Demokratik Özerklik” kantonlarının ilan edildiği 2014 yılının Ocak ayında yürürlüğe girdi. Demokratik Birlik Partisi’nde (PYD) bu görevi ilk üstlenen eşbaşkanlar, Şehit Salih Müslim ve Asya Abdullah oldu. Ardından Kobanê, Cizir ve Efrîn kantonlarında da aynı yol izlendi. Her kurumda kadın-erkek eşitliği esas alındı. 29 Aralık 2016’da imzalanan “Toplumsal Sözleşme” ile eş başkanlık sistemi, her kurum, meclis ve komünde bir kadın ile bir erkeğin eşit yetkiyle başkanlık yapmasını zorunlu kıldı.
Ancak HTŞ rejimi, Şam’da “Halk Meclisi” adlı parlamentoda kadın kotasını yüzde 20 ile sınırlı tuttu. Kadınların yeni Suriye’nin inşasında söz sahibi olmasını, daha demokratik ve adil bir geleceğin kurulmasını engellemeye çalışıyor.
KAZANIMLAR TEHLİKEDE, MÜDADELE SÜRMELİ
Dolayısıyla kadınların savunma, siyaset, ekonomi ve toplumsal yaşamın her alanında on yılı aşkın mücadeleyle elde ettiği kazanımlar, HTŞ rejiminin YPJ’nin özerk askeri yapısını tanımama ve eşbaşkanlık sistemini fiilen devre dışı bırakma yönündeki tutumu nedeniyle yeni bir sınavdan geçiyor.
Rejimin, entegrasyon anlaşmasına rağmen kadın savunma birliklerini yalnızca Asayiş’e indirgeme yönündeki ısrarı ve parlamentoda kadın temsilini düşük bir oranla sınırlaması, yalnızca Rojava’daki değil, Suriye’deki tüm kadınların geleceğini tehlikeye atıyor.
Yarın: Mîna Qazî’den Şîrîn Elemhulî’ye Rojhilat’ın kadınları
Source: ANF News
