Michel Kokoreff: Fransa’da bir kuşağın siyasal uyanışına tanıklık ediyoruz

Fransa’da lise ve üniversite öğrencilerinin başlattığı eylemler, eğitim alanındaki sorunların ötesine geçerek toplumsal eşitsizliklere, neoliberal politikalara ve devletin artan baskı uygulamalarına karşı daha geniş bir toplumsal hareketliliğe dönüştü. Öğrenci eylemlerine yönelik polis müdahaleleri, ülkede demokratik hak ve özgürlüklere ilişkin tartışmaları derinleştirirken, Avrupa genelinde aşırı sağın yükselişi ve kapitalizmin yaşadığı kriz de siyasal gündemin önemli başlıkları arasında yer alıyor.

Paris 8 Üniversitesi’nde görev yapan Fransız sosyolog Prof. Michel Kokoreff, Fransa’daki öğrenci eylemlerini, polis şiddetini, neoliberal politikaların toplumsal etkilerini ve Avrupa’da aşırı sağın yükselişini ANF’ye değerlendirdi.

Toplumsal hareketler, emekçi mahalleleri ve devlet şiddeti üzerine araştırmalarıyla tanınan Michel Kokoreff, öğrenci eylemlerini “bir kuşağın siyasal uyanışı” olarak nitelendirirken, neoliberal kapitalizmin derin bir kriz içerisinde olduğunu belirtti. Devletin artan baskı politikalarının iktidarın kırılganlığını ortaya koyduğunu ifade eden Michel Kokoreff, Avrupa’da aşırı sağın yükselişinin küreselleşmenin kriziyle bağlantılı olduğunu vurguladı.

Sosyolog Michel Kokoreff ile yaptığımız söyleşi şöyle:

‘BİR KUŞAĞIN SİYASAL UYANIŞINA TANIKLIK EDİYORUZ’

Michel Kokoreff, siz toplumsal hareketler, emekçi mahalleleri ve toplumsal eşitsizlikler üzerine uzmanlaşmış bir sosyologsunuz. Araştırmalarınız özellikle gençlik hareketleri, polis şiddeti ve Fransa’daki siyasal ve toplumsal dönüşümler üzerine yoğunlaşıyor. Fransa’da bir süredir lise ve üniversite öğrencileri eylemler düzenliyor. Eğitimle ilgili taleplerin ötesinde, bu hareketlilik Fransa toplumunun bugün yaşadığı toplumsal ve siyasal gerilimler hakkında bize ne söylüyor?

Bu soruya yanıt vermek her zaman zor. Çünkü hareket hâlâ devam ediyor. Dolayısıyla ister istemez sıcağı sıcağına yapılmış bir değerlendirme söz konusu. Ancak bu değerlendirme, sizin de belirttiğiniz gibi, sanırım yaklaşık on araştırmadan besleniyor. Çünkü Fransa yaklaşık on yıldır, biçimleri, bileşimleri ve siyasal etkileri bakımından bir ölçüde daha önce görülmemiş bir dizi toplumsal hareketle sarsılıyor.

Bana göre bütün bunların ortaya koyduğu en temel gerçek, bir kuşağın siyasal uyanışıdır. Bu, emekçi kesimlerden gelen ve kent merkezinin dışındaki okullarda eğitim gören lise öğrencilerinin kuşaksal uyanışıdır. Örneğin Paris bölgesinde, Seine-Saint-Denis’de, bazen “çeperdeki okul” olarak adlandırılan okullar söz konusu. Yani Paris’in kent merkezi sınırları içerisindeki okullara kıyasla çok daha az kaynağa sahip olan okullar.

Bu uyanış, aynı zamanda oldukça çarpıcı bir sevinç ve öfke karışımıyla kendisini gösterdi. Sevinç, özellikle yürüyüşlerde ortaya çıkan çok sayıdaki pankartta kendisini gösteriyordu. Bu pankartlar çoğu zaman son derece yaratıcı, büyük bir kavrayışın ürünü ve ironi doluydu. Hatta bazen ironinin de ötesine geçiyordu. Belki buna daha sonra yeniden döneriz.

Diğer yandan, eğitim koşullarına, bu koşulların kötüleşmesine, öğretmen eksikliğine, gerekli donanımların bulunmaması nedeniyle yazın aşırı sıcak, kışın ise aşırı soğuk olan sınıflara yönelik bir öfke vardı. Bu öfke, aynı zamanda sendikaların yaklaşık on yıldır dile getirdiği birtakım talepleri de yeniden gündeme taşıyordu. Özellikle 2018’deki Blanquer olarak adlandırılan bakalorya reformunun ardından öne sürülen, ancak karşılık bulmayan taleplerdi bunlar. En azından bu kez çok daha fazla görünürlük kazandılar.

Böylece sevinç, öfke ve kararlılığın oluşturduğu bu karışım, özellikle bazı liselerin bloke edilmesiyle birlikte giderek yayılan bir etki yarattı ve sosyal medyada viral hâle geldi.

İlk aşamada üniversite öğrencilerinin de deyim yerindeyse kendi talepleriyle ama aynı zamanda dayanışma amacıyla bu harekete katıldığını gördük. Ardından Fransız toplumunun başka kesimleri, çalışma yaşamından insanlar, özellikle kamu çalışanları ama yalnızca onlar değil, harekete dâhil oldular.

Böylece adım adım lise ve üniversite öğrencilerinin başlattığı bu hareket, sendikalar tarafından örgütlenen klasik anlamdaki bir toplumsal hareketten ziyade, toplumun geneline yayılan bir harekete dönüştü.

Bu durum, devletin en üst düzeyinde siyasal bir krize yol açtı. Bunun nedenlerinden ilki, on beş gün boyunca hiçbir yanıt verilmemesiydi. İlgili ve sorumlu bakanların, yani Millî Eğitim Bakanı ile Yükseköğretim Bakanı’nın sessizliğiydi. Dolayısıyla on beş gün boyunca hiçbir yanıt verilmedi, sessizlik sürdü. On beş gün uzun bir süre.

Ve her şeyden önemlisi, İçişleri Bakanı’nın ifadesiyle, güvenlik güçleri ve polis tarafından “hiçbir şekilde itidal gösterilmeksizin” uygulanan baskıydı. Çoğu 14-15 yaşında olan bu reşit olmayan gençlere karşı herhangi bir itidal gösterilmesi yönünde hiçbir talimat verilmemişti.

Bu durum, son derece sert polis müdahalelerine, ağır yaralanmalara, elleri kopan, gözlerini kaybeden insanlara ve daha genel anlamda travma yaşayan kişilere yol açtı. Elbette bu görüntülerin bir kısmı da sosyal medyada viral hâle geldi. Bu görüntüler, bir yandan hareketin kendisi hakkında, diğer yandan da polis müdahalelerinin ne kadar sert olduğu konusunda önemli şeyler ortaya koyuyordu.

Bir bakıma, kentlerdeki şiddet olaylarıyla mücadele adına bu polis şiddetini meşrulaştıran siyasetçilerin, kadın ve erkek politikacıların sinizmini de gözler önüne seriyordu.

Dolayısıyla Fransız toplumunun bir kesimini derinden sarsan şeylerden biri de belki buydu. İktidarın bir tür insanlık dışılığı ya da insani niteliğini yitirmesi. Çünkü iktidar, lise öğrencilerinin bu öfkesine cop politikası dışında nasıl yanıt vereceğini bilmiyordu.

‘GENÇLİĞİN ÖFKESİ ADALETSİZLİKTEN BESLENİYOR’

La Diagonale de la rage adlı kitabınızda Fransa’daki toplumsal hareketleri Mayıs 68’den günümüze kadar inceliyorsunuz. Bugünkü eylemleri bu tarihsel süreç içerisinde nasıl değerlendiriyorsunuz? Yeni bir mücadeleci kuşağın ortaya çıkışına mı tanıklık ediyoruz?

Kuşkusuz. Bu, Z kuşağı olarak adlandırdığımız kuşak. Yani büyük çoğunluğu reşit olmayan, liselerde 14 ile 19 yaşları arasında bulunan gençlerden söz ediyoruz. Bu kuşağın akıllı telefonlar, sosyal medya ve dijital platformlar tarafından tamamen düşünemez hâle getirildiği, bunlara yabancılaştığı, yalnızca nasıl göründüğüyle, dış görünüşüyle ve markalarla ilgilendiği düşünülüyordu.

Oysa şimdi, biraz önce de söylediğim gibi, bu gençlerin bilinçlendiğini, eğitim koşullarının farkında olduklarını ve aynı zamanda güçlü bir adaletsizlik duygusuyla hareket ettiklerini görüyoruz. Kendi durumlarına ilişkin bir adaletsizlik duygusu, eşitsizliklere karşı bir adaletsizlik duygusu, sözünü ettiğim polis şiddetine karşı bir adaletsizlik duygusu ve ayrıca göçmen kökenli bir nüfus olarak kendilerine yönelik farklı muameleden kaynaklanan bir adaletsizlik duygusu.

İster birinci ister ikinci kuşak olsun, Fransa’da gündelik dilde, aşağılayıcı bir anlam taşımadan, Siyahlar ve Araplar olarak adlandırılan kesimlerden söz ediyorum. Dolayısıyla bu hareketi gerçekten hiç kimse beklemiyordu. Toplumsal gelişmeleri en dikkatli ve en incelikli biçimde gözlemleyen uzmanlar bile beklemiyordu. Ben de bu uzmanlar arasındayım. Eylül ayının başında böyle bir hareketin ortaya çıkacağına kesinlikle ihtimal vermezdim.

‘BU HAREKETİ HİÇ KİMSE BEKLEMİYORDU’

Yani hiç kimse bunu beklemiyordu. Fransa’da özellikle yaşam maliyetlerinin artmasına, akaryakıt fiyatlarına ve sizin de bildiğiniz jeopolitik bağlamda birçok ülkede yaşanan enerji krizine karşı bir öfkenin yükseldiğini hissediyorduk.

Ancak bu öfkenin tam da burada, bu emekçi kesimlerin çocuklarının okuduğu liselerde, bu gençler arasında patlak vereceğini ve burada yoğunlaşacağını beklemiyorduk. Bu hareketin beklenmedik niteliği nedeniyle, aynı zamanda daha önce görülmemiş özelliklerini de vurgulayabiliriz. Yani mesele yalnızca hareketin burada ortaya çıkmasının beklenmemesi değil. Fransa’da alışık olduğumuz, oldukça klasik bir eylem repertuvarıyla, bir başka deyişle klasik bir mücadele biçimiyle de karşılaşabilirdik.

Ancak bu hareket gerçekten daha önce görülmemiş özellikler taşıyor. Üstelik hâlâ devam ettiği için ondan şimdiki zamanda söz etmek gerekiyor. Yaklaşık yirmi yıl geriye gittiğimizde, toplumsal hareketlerin ön saflarında daha çok orta ve üst sınıflardan gelen gençleri, küçük burjuva gençliği ve kimi zaman toplumsal konumunu kaybetmiş gençleri görüyorduk.

Kentlerin emekçi kesimlerinden gelen bu gençleri ise daha çok polis müdahaleleri sonucunda gençlerin hayatını kaybetmesinin ardından patlak veren isyanlarda görmeye alışkınız. Bunun son örneği 2023’te yaşanan isyanlardı.

Dolayısıyla okul ablukaları, oldukça neşeli yürüyüşler, siyasal olarak örgütlenmemiş, siyasi partilere üye olmayan, örgütlerden, sendikalardan ve geleneksel yapılardan oldukça uzak duran gençler söz konusu. Biraz Sarı Yelekliler hareketinde olduğu gibi. Bu benzerliğe de dikkat çekildi. Kendine özgü bir eylem repertuvarı var.

Ancak bu hareket, bir kez daha vurgulamak gerekirse, maruz kaldığı baskı bakımından da daha önce görülmemiş bir nitelik taşıyor. Örneğin üç hafta içerisinde 8 bin kişi gözaltına alındı. Bu tamamen alışılmadık bir rakam.

Okuyucuları rakamlara boğmak istemiyorum. Ancak 2018’le ya da 2006 yılında İlk İş Sözleşmesi’ne, yani CPE’ye karşı düzenlenen hareketle karşılaştırdığımızda, gözaltı sayıları arasında gerçekten kıyaslanamayacak kadar büyük bir fark var. Dolayısıyla bu hareket hem beklenmedik hem de eylem biçimleri ve yol açtığı baskı açısından daha önce görülmemiş özellikler taşıyor.

‘ARTIK TAM ANLAMIYLA DEMOKRASİDE DEĞİLİZ’

Polis şiddeti üzerine birçok çalışma yaptınız. Sarı Yelekliler hareketinden öğrenci eylemlerine kadar baskı meselesi sürekli yeniden gündeme geliyor. Güvenlik politikalarındaki bu değişimi nasıl değerlendiriyorsunuz? Bunu Fransız devletinin otoriterleşmesinin bir işareti olarak görebilir miyiz?

Bunu birçok insan öyle değerlendiriyor. Çok sayıda yorumcu ve araştırmacı gerçekten de bir sapmaya dikkat çekti. Üstelik mesele yalnızca baskı değil, giderek sıradanlaşma eğilimi gösteren olağanüstü uygulamalara başvurulması.

Örneğin şu “kırıp döken öder” yasası. Bu yasa birçok açıdan özgürlükleri kısıtlayıcı bir nitelik taşıyor. Yani anayasal özgürlükleri, temel hak ve özgürlükleri; gösteri yapma, ifade ve düşünce özgürlüğünü sorgular hâle getiriyor. Belki de polis şiddetinin, bir devlet şiddeti biçimi olarak, Fransa’da pek de gurur duyulamayacak uzun bir geçmişi olduğunu hatırlatmak gerekir.

1. yüzyıla kadar geri gitmeden, sizin de sözünü ettiğiniz bir başka kitabımda bunu yapmaya çalışmıştım. 2021 yılında yayımlanan “Polis Şiddeti: Bir Devlet Şiddetinin Soykütüğü” adlı kitabımda, devlet şiddetinin bu döngüsünü 1945 yılına, Cezayir’in bağımsızlığı için düzenlenen ilk gösterilere kadar götürüyordum. Bu gösteriler bir katliamla sonuçlanmıştı.

Ardından Cezayir Savaşı sırasında başka katliamlar yaşandı. 17 Ekim 1961, 8 Şubat 1962’de Charonne’da ve 1967 yılının mart ve mayıs aylarında Guadeloupe’da yaşananlar bunlar arasındaydı.

Dolayısıyla burada uzun bir tarihten söz ediyoruz. Bir yandan akıl almaz boyutlarda şiddetle karşılaşıyoruz, diğer yandan bu şiddetin hiyerarşik üstler ve ilgili bakanlar tarafından örtbas edildiğini görüyoruz.

Üçüncü özellik cezasızlık. Dördüncü bir özellikten söz edecek olursak, o da unutma, hafıza kaybı. Yani tarihin kendisini tekrar etmesi. Aslında neoliberalizmin Macroncu versiyonunun yol haritasının ne olduğunu oldukça kolay biçimde söyleyebiliriz.

Bu yol haritası, bir yandan iş hukukunu adım adım ortadan kaldıran, güvencesizliği artıran ve kurumsallaştıran, kamu hizmetlerini zayıflatan ve içini boşaltan karşı reformları hayata geçirmekten oluşuyor. Diğer yandan ise toplumdan yalnızca itaat etmesi bekleniyor. Eğer toplum sokağa çıkmaya, yani bu neoliberal politikalara karşı çıkmaya cesaret ederse, bunun karşılığı baskı oluyor.

Yaklaşık on yıldır tanıklık ettiğimiz şey tam da bu. Bunun kanıtı olarak özellikle 2023 yılında emeklilik reformuna karşı gelişen hareketi gösterebilirim. Bu reform, sonuçta Ulusal Meclis’te Anayasa’nın 49.3 maddesine başvurularak kabul edildi.

Peki bütün bunlar bize ne söylüyor? Zayıf bir iktidardan, kırılgan bir iktidardan söz ediyoruz. Yalnızca diyaloğu tercih etmek yerine gençliği ve her türlü muhalefeti hizaya sokmak isteyen bir iktidardan değil, aynı zamanda gerçekten kırılgan bir iktidardan söz ediyoruz.

Bu da artık sendikalarla diyaloğa, sivil toplumla müzakereye ve Fordist uzlaşmaya dayanan demokratik toplumlarda tam anlamıyla yaşamadığımız izlenimini yaratıyor. Yani artık tam anlamıyla demokratik bir rejimde değiliz.

Bazıları faşist dönemlerden bile söz ediyor. Otoriter rejimlere doğru bir yönelim var. Elbette Fransa Çin değil. Ancak Fransa’da hâlâ gösteri yapma imkânımız var, her ne kadar bu giderek zorlaşsa da.

Dolayısıyla bir tür yol ayrımındayız. Bu sürecin aktörleri de bunun oldukça farkında. Tarihin yeni bir sayfasını yazdıkları duygusunu taşıyorlar. Çünkü bir kez daha söylemek gerekirse, artık tam anlamıyla demokraside değiliz. Ancak henüz tiranlıkta, otoriterlikte ya da faşizmde de değiliz.

Bunu ironik biçimde ifade eden bir pankart vardı. Elbette bunu mecazi anlamda, bir ironi olarak değerlendirmek gerekiyor. Ama yine de oldukça anlamlıydı: “Dördüncü Reich mı, Altıncı Cumhuriyet mi?”

‘NEOLİBERAL KAPİTALİZMİN MODELİ İŞLEMİYOR’

Avrupa’da aşırı sağın yükselişi üzerine birkaç soru sormak istiyorum. Fransa, Almanya, İtalya ve diğer birçok Avrupa ülkesinde aşırı sağ giderek güç kazanıyor. Bu yükseliş ekonomik, toplumsal ve siyasal krizlerin yaşandığı bir döneme denk geliyor. Sizce bu durum, Avrupa’nın siyasal ve toplumsal modelinin daha derin bir kriz içerisinde olduğunun göstergesi mi?

Bu durum, mutlaka Avrupa’nın toplumsal ve siyasal modelinin krizi değil. Daha çok küreselleşmenin bir tür krizi, neoliberal kapitalizmin krizi. Çünkü neoliberal kapitalizm, egemen olduğu her yerde aynı sonuçları üretiyor. Yani aynı nedenler aynı sonuçları doğuruyor.

Örneğin Yunanistan’daki gençler, Fransa’daki ve İtalya’daki gençlerle aynı politikalara, aynı güvencesizliğe, kimi zaman aynı küçümseyici yaklaşıma ve aynı baskıya maruz kalıyor.

Burada Avrupa çerçevesinde konuşuyorum, Avrupa topluluğunu kastediyorum. Ancak Türkiye dâhil, aynı durumla karşı karşıya olan başka ülkeleri de örnek verebiliriz. Örneğin Nepal’de de oldukça çarpıcı siyasal değişimlere tanıklık ettik.

Lenin ya da Troçki olduğumu iddia etmeden söyleyeyim, bana göre burada söz konusu olan, toplum açısından beklenen sonuçları üretmeyen bir ekonomik modelin krize girmesidir.

Bu model, meşhur “aşağıya doğru sızma teorisi”ne dayanıyor. Yani sonuçta herkesin ekonomik kârlardan yararlanacağı varsayımına. Ancak rakamlara baktığımızda, çok uluslu şirketlerin kârlarını neredeyse müstehcen denebilecek ölçüde artırdığını ve bu kârların hissedarlara dağıtıldığını açıkça görüyoruz.

Rakamlar, ekonomik faaliyetlerden ve söz konusu zenginlik dağılımından yalnızca küçük bir azınlığın yararlanabildiğini, buna karşılık toplumun ezici çoğunluğunun bundan hiçbir şekilde faydalanamadığını çarpıcı biçimde ortaya koyuyor.

Örneğin Fransa’da son üç ayda gayrisafi yurt içi hasılanın yüzde 0,1 oranında gerilediğini gördük. Buna karşılık İngiltere’de GSYH yüzde 0,4, İspanya’da ise yüzde 0,6 arttı. Normalde Fransa, Avrupa ortalamasına yakın bir konumda olur.

Ancak şimdi geriliyor. Peki bu neyi gösteriyor? Bu, sermayenin tembel olduğunu, yatırım yapmadığını gösteriyor. Elde edilen kârlar yeniden dağıtılıyor ama yatırıma dönüştürülmüyor. Üstelik devlet tarafından özel sektöre aktarılan 166 milyar avroya rağmen durum böyle.

Dolayısıyla enflasyon gibi konjonktürel göstergelerin de ötesinde, önerilen ekonomik modelin işlemediğinin, ekonomik faaliyetler üzerinde beklenen sonuçları üretmediğinin bir işareti bu.

Ve elbette bu durum toplumda öfkeye, hayal kırıklığına ve yoksullaşmaya yol açıyor. Bir bakıma otoriter kapitalizmin diğer büyük ayağı da baskıdır. Ancak baskının toplumsal muhalefeti mutlaka etkisiz hâle getireceği söylenemez. Üstelik bu baskı, yalnızca Fransa’da ve yalnızca parlamentodaki muhalefet tarafından değil, birçok farklı kesim tarafından eleştiriliyor.

Dolayısıyla otoriter kapitalizmin ya da güvenlikçi liberal toplumun iki ayağı da bir bakıma aksıyor.

‘AŞIRI SAĞ KÜRESELLEŞMENİN KRİZİNDEN BESLENİYOR’

Siz de küreselleşme ve kapitalizmin yaşadığı krizle birlikte Avrupa’da aşırı sağın giderek güçlendiğine dikkat çektiniz. Buna karşılık Fransa ve Almanya başta olmak üzere sol partiler, güçlü bir siyasal alternatif ortaya koyamamakla eleştiriliyor. Sizce Avrupa solu neden bu kriz karşısında etkili bir alternatif geliştiremiyor?

Aslında aşırı sağ konusundaki sorunuza tam olarak yanıt vermedim. Küreselleşmenin krizi, buna böyle diyelim, kesinlikle kimlik temelli içe kapanma eğilimlerini güçlendiriyor. Diyelim ki milliyetçiliği teşvik ediyor. Ve elbette bu, aşırı sağ hareketlerin faaliyet alanı. Almanya’da, Fransa’da, Hindistan’da ve hatta Amerika Birleşik Devletleri’nde gördüğümüz aşırı sağ hareketler tamamen aynı değil.

Ancak aşırı sağın küreselleşmenin yarattığı kriz üzerinden güç kazandığını ve Marine Le Pen’in kullandığı ifadeyle “ulusal tercih” politikalarını savunduğunu açıkça görüyoruz. Lise öğrencileri de bunun farkında. “Gençlik Ulusal Cephe’ye lanet okuyor” dediklerinde, aşırı sağ partinin eski adını özellikle kullanıyorlar.

Böylece Ulusal Birlik’in yalnızca görünüşte olabilecek bir normalleşme sürecinin tuzağına düşmek istemediklerini gösteriyorlar. Elbette son derece güçlü bir medya propagandası da söz konusu. Bunun nedeni, medya alanında ortaya çıkan bir tür tekelleşme eğilimi. Bu tekelleşmenin simge ismi ise Bolloré.

Bu tekelleşme eğilimi ve medya propagandası nedeniyle gün boyunca televizyonlarda ve gazetelerde esas olarak Ulusal Birlik’in ya da ona yakın olan Alliance polis sendikasının sesini duyuyoruz.

Peki böyle bir ortamda sol ne yapıyor? Sol, bir bakıma elinden geleni yapıyor. Çünkü çok güçlü biçimde eleştiriliyor ve itibarsızlaştırılıyor. Öyle ki devletin ikinci en önemli makamındaki isim, Senato Başkanı bile Boyun Eğmeyen Fransa’nın feshedilmesi ihtimalinden söz etti.

Gerekçe olarak da bu örgütün, ki bir parti değil, özellikle 17 Ekim’de yaşanan yağmalamaları ve tahribatları teşvik etmiş olabileceği öne sürüldü.

Dolayısıyla iktidarın kullandığı dilde bunlar “kentsel şiddet” olarak tanımlanıyor. Böylece radikal olarak adlandırılan parlamenter sol ile gerçekte kimlerden oluştuğu pek de belli olmayan aşırı sol aynı kefeye konuluyor.

Bu koşullarda siyasal krizden yarar sağlayan iki parti olduğu açık. Bir tarafta Ulusal Birlik var. İktidarda bulunmamış olmasını bir avantaj olarak kullanabiliyor ve mevcut iktidarı eleştiriyor. Bunu yaparken ırkçı, yabancı düşmanı ve İslamofobik ulusal tercih politikalarını savunuyor.

Ancak ekonomik açıdan bakıldığında, aslında sağın önerdiğinden farklı bir şey ortaya koymuyor. Diğer tarafta ise Altıncı Cumhuriyet çağrısı yapan ve oldukça iddialı bir reform programını savunan Boyun Eğmeyen Fransa var.

Dolayısıyla siyasal alanda bir tür kutuplaşma yaşanıyor. Oysa Emmanuel Macron’un stratejisi bu iki kutupluluğu kırmak ve sağın oluşturduğu merkez blok, aşırı sağ ve radikal sol arasında üç partili ya da üç kutuplu bir siyasal düzen kurmaktı.

Ancak bu strateji işe yaramadı. Bugün sağ, merkez blok olarak adlandırılan kesim, gerçekten çok kritik bir durumda. Bunun bir göstergesini kamuoyu araştırmalarında görüyoruz. Oy verme eğilimleri oldukça düşük.

Ayrıca klasik sağ olarak adlandırabileceğimiz, ancak giderek aşırı sağa daha fazla yaklaşan sağın da artık sesini duyuramadığını görüyoruz. Dolayısıyla genel olarak baktığımızda, durum büyük belirsizliklerle dolu. Duyduklarımız ve gördüklerimiz bunlar. 1998’de, 1997’de yapılan seçimlerden söz ediliyor ama sonuçta hiçbir şey kesin değil.

MICHEL KOKOREFF KİMDİR?

Prof. Michel Kokoreff, Fransa’daki Paris 8 Üniversitesi’nde görev yapan, toplumsal hareketler, emekçi mahalleleri, gençlik, toplumsal eşitsizlikler ve polis şiddeti üzerine çalışmalarıyla tanınan Fransız sosyolog ve akademisyendir.

Bu alanlarda çok sayıda kitap ve akademik çalışmaya imza atan Michel Kokoreff, araştırmalarında özellikle toplumsal isyanlar, devlet şiddeti ve siyasal dönüşümlere odaklanıyor.

Çok sayıda kitabın yazarı olan Michel Kokoreff’in eserleri arasında La Diagonale de la rage (2021) ve Violences policières (2020) de bulunuyor. 2025 yılında yayımlanan Émeute (İsyan) adlı kitabı ise toplumsal isyanların nedenlerini, eşitsizlikleri ve polis şiddetinin bu süreçlerdeki rolünü ele alıyor.